6 augustus 2008

Het paragnostisch avontuur van Kari Coleman

Inleiding

Kari Coleman is een Amerikaans actrice die haar boterham verdient met rollen in films en televisieseries (ER, Married with Children, Seinfeld en dergelijke). Voor een programma van het illusionistenduo Penn & Teller maakte ze een rapportage waarin ze zich voordeed als paragnostisch medium. Ze schreef over deze belevenis in de internetnieuwsbrief van de James Randi Educational Foundation.

Ik kwam op het idee om haar verhaal in het Nederlands te vertalen en op internet te zetten. Tegenwoordig word je op televisie doodgegooid met 'mediums' als Char, Derek Ogilvie, Lisa Williams en dergelijke, en het lijkt alsof bijna iedereen zonder meer gelooft dat hier sprake is van paranormale gaven. Dit soort programma's overtuigen mij echter absoluut niet. Ik vind het hoog tijd om eens een kritisch tegengeluid te laten horen, en dat doe ik door middel van onderstaand verhaal.

Ik zal vast wel fouten hebben gemaakt maar ik heb het verhaal naar eer en geweten vertaald. Hier en daar wijk ik bewust af van de originele tekst om het leesbaar en begrijpelijk te houden. Als je fouten hebt gevonden, laat het me dan s.v.p. weten.

Ik heb toestemming van Kari Coleman en de James Randi Educational Foundation om dit verhaal te vertalen en te publiceren.

Jacco.




Het paragnostisch avontuur van Kari Coleman

Het spijt me, maar mijn scepsis is helemaal verdwenen want ik ben helderziend geworden. Ja, dat is moeilijk te geloven maar je moet jezelf laten gaan en één worden met je paragnostische krachten, zoals ik gisteravond. Zo zit dat... of ik ben ingehuurd om de rol van een helderziende te spelen en me te laten verbijsteren over hoe eenvoudig je mensen iets kunt laten geloven.

Ik doe een opname voor Penn & Teller's Sin City Spectacular (het meest sceptische tv-programma) en ik heb moeten leren om mensen te misleiden met kaarten, handlezen en andere 'helderziende' gaven. Ceasar's Magical Empire is een belangrijk goocheltheater waar ik in de rol van helderziende kaartlezeres ervaring mocht opdoen. Oh, man.

Ik ging gekleed in hun zogenaamde Spurinakostuum: een wijde paarse jurk met ingebouwde borsten waardoor ik meer decolleté had dan ik ooit heb mogen beleven, met een zwarte Las Vegas-achtige Cleopatrapruik, en een heleboel make-up. Ik was zogenaamd de helderziende raadsvrouw van Julius Caesar, en aan het kostuum te zien, genoot hij van méér dan mijn 'krachten' alleen. Het was de bedoeling dat ik wat rondliep of één van de tafeltjes gebruikte in de 'Spirit Bar'. Ik zou in de centrale ruimte werken bij de vuurshow: vlammen van tien meter hoog, drie jonge goochelaars in maillot en ik.

Ik was bloednerveus. Ik liep een tijdje rond met mijn stomme tarotkaarten terwijl ik in mijn hoofd zinnetjes liep te herhalen die ik had geleerd, en me probeerde te herinneren wat ik allemaal in mijn hoofd had gestampt over die kaarten voor het geval ik een 'klant' zou krijgen die ook wat van tarot afwist.

De voorbereiding

Voor mijn voorbereiding had ik van Jamy Ian Swiss een stapel leesvoer gekregen over cold reading. Psycholoog, skepticus en voormalig handlezer Ray Hyman had me per telefoon waardevolle informatie gegeven. En ik had me door een videotape geworsteld over James Van Praagh (met zijn directe lijntje naar de hemel, een grote schurk) die Michael Shermer, redacteur van Skeptic Magazine me gegeven had.

Ik heb heel veel gelezen. Het moeilijkste was mijn bezoek aan een new age boekhandel. Ik kocht tarotkaarten, en ging naar de tweedehandsafdeling waar ik boeken uitzocht over handlezen, tarot, astrologie en grafologie, zodat ik mezelf kon inwijden in het jargon. De Bhodi Tree-boekhandel deprimeert me. Een zaak vol met verdwaasde losers, en daartussen stond ik rotzooi te kopen, net als iedereen. Het zou leuk zijn als iedereen daar was om onderzoek te doen voor een bijdrage aan Penn & Teller, maar dat zal wel niet. Jakkes. Ik wilde naar huis en onder de douche.

De kaarten vertellen een verhaal

De tijd was gekomen om opgemaakt en met gevulde beha aan het werk te gaan in het Magical Empire. Ik ging zitten, spreidde mijn kaarten en probeerde alwetend te kijken. Eén van de bedienden bracht mijn eerste 'klant'. Mijn hart klopte in mijn keel, en het zweet brak me uit onder mijn Spurina deklaag. De vrouw ging zitten en ik kroop in mijn rol terwijl ik haar onderzoekend bekeek. Ik zei alles wat aanzet om mee te helpen, en wat mij een uitvlucht bood als ik ernaast zat, bijvoorbeeld: "De kaarten vertellen mij een verhaal. Ik zie beelden die mij niet veel zeggen, maar die voor jou veel kunnen betekenen. Als je je ervoor openstelt, kunnen we ze samen onderzoeken en inzicht krijgen in je lot." Vervolgens zei ik de gebruikelijke dingen die iedereen prettig vindt om te horen.

Ze ging er helemaal in op. Ik bestudeerde haar, en om de één of andere reden kwam ze op mij over als een verpleegster. Ik had een miljoen uitvluchten als ik ernaast zou zitten, dus ik nam een gok en vroeg of ze er een was. Ik had gelijk en ze was stomverbaasd. Soms zien verpleegsters eruit als verpleegsters. Een goeie gok midden in de roos. Ik kon niet meer stuk.

De rest van de avond liep op rolletjes. Ik ving de aandacht met de gebruikelijke uitspraken en speculeerde verder op grond van wat ik zag en aan de hand van reacties. Iemand schreef als commentaar dat ik een geweldige aanwinst was, en een paar mensen vroegen naar de manager om hem te vertellen dat ik dingen had genoemd waar ik onmogelijk van af kon weten.

Jamy, die op de achtergrond meekeek, zag me bezig met een man die aanvankelijk sceptisch was. Ik pakte hem hard aan. Waarom zou een man, in gezelschap van zijn vrouw en een ander stel dat hem zat te stangen, bij mij aan tafel komen zitten? Zijn vraag zou vast niets met seks te maken hebben (zijn vrouw weet het al of hij wil niet dat zijn vrouw het te weten komt - waarom het risico nemen?). Mannen werken zelden vrijwillig mee aan een handleessessie, dus ik vermoedde dat hij ergens over zat te tobben. Ik vertelde mijn openingsverhaal, terwijl ik naar een kaart zocht die hem moest uitbeelden. De volgende kaart die ik omdraaide, bedekte ik met mijn hand, alsof ik iets doorkreeg. Ik keek hem recht aan en zei: "Je hebt dromen en plannen die je niet realistisch vindt. Je neemt stappen om ze te realiseren maar je bent bevreesd." En dan de inkopper: "Zegt dit je iets?"

Natuurlijk zei hem dat wat, hij overwoog waarschijnlijk om zijn baan op te geven en een eigen bedrijf te starten, of hij kon een baan krijgen die hij altijd al wilde hebben maar die hem afschrok, of wat dan ook... Ik wist vrij zeker dat het met zijn werk te maken moest hebben, en met een grote stap die hij overwoog. Het was de enige veilige vraag die hij kon stellen met zijn vrienden erbij. Ik zei hem dat hij bevreesd was, want daardoor zou hij zich wat ongemakkelijk gaan voelen en bang zijn dat ik misschien iets persoonlijks over hem zou onthullen waar de anderen bij waren. Ik schoot in de roos (zijn vrouw ging uit haar dak, sloeg op zijn schouder en gaf me precies de signalen die ik nodig had). Zijn gezicht hield niets meer verborgen en de rest van de sessie liep op rolletjes. Jamy liep hen achterna naar buiten (ik was een bedriegster geworden en ik had een vriend tot stalken aangezet) en hoorde hoe hij zijn vrouw vertelde dat het gewoonlijk om vaagheden ging, maar dat dit medium toch heel anders was.

Evil Woman

Now I was evil. De acteeroefeningen wierpen hun vruchten af, en ik werd er heel goed en bedreven in. In het begin deed ik het wel aardig, maar aan het eind van de avond zat er zelfs een vrouw bij me uit te huilen. Ik maakte de standaard opmerking: "Er zijn onbenutte bronnen waar je nog niet je voordeel mee hebt gedaan." Ze vroeg: "Wat dan?" Ik zei: "iets waar je alleen mee bezig bent, iets wat je onderneemt." waarop ze antwoordde: "Het is niet iets wat ik onderneem, het is meer een zoektocht." Welnu, naar wat voor iemand zoekt een vrouw van achterin de dertig? Waarschijnlijk een kind dat ze heeft afgestaan, of één of ander familielid, toch? Met een kans van fifty-fifty draaide ik een kaart om met een plaatje van een man en ik zei: "Het is een jongen", met het vermoeden dat ze een kind had afgestaan. Ze barstte in huilen uit en knikte. Ondertussen draaide ik een kaart om met twee ridders en zei: "Wie zijn die twee mannen?" beseffende dat er in ieders leven wel twee mannen zijn, en ze me zou vertellen wie ze waren. Inderdaad, ze huilde en zei: "Mijn man en mijn halfbroer naar wie ik op zoek ben." Toen wist ik dat ik ernaast zat, maar in haar beleving zat ik precies goed. Ze zal zich altijd blijven herinneren dat ik wist dat ze op zoek was naar haar halfbroer.

Wat moest ik nu doen? Ze wilde weten of ik hem kon zien, en ik zei dat ik geen contact met hem kon krijgen omdat ze hem niet kende, en ik alles alleen via haar zag. (Ik was met haar al veel te ver gegaan, en ik kon niet alles opbiechten zonder een scène te veroorzaken in een bedrijf waar ze mij een gunst hadden verleend door mij daar te laten oefenen.) Ik bedacht dat het enige juiste wat ik kon doen, was haar goede raad te geven, dus ik vertelde haar: "Je zoektocht is heel goed, en je kunt er mee verder gaan, maar onthoud wat het belangrijkste is: datgene waar je invloed op hebt. En dat zijn je kinderen, je man en je huis." Ik probeerde haar wat op te beuren, maar er ook op te wijzen dat ze zich niet geobsedeerd moest raken door een emotionele zoektocht naar een vermiste persoon, een zoektocht die haar leven mogelijk kon verwoesten.

Creëer je eigen magie

Dit ging de hele avond zo. Ik deed echt mijn best om de sessies te beëindigen met opmerkingen als: "Je hebt een goede intuïtie. Vertrouw op jezelf. Je creëert je eigen magie." Dat deed in ieder geval een beroep op eigen verantwoordelijkheid. Ik kon gewoon niet geloven hoe makkelijk het was om dit te laten gebeuren. Ik had me een week voorbereid en ik kon mensen laten geloven dat ik helderziend was. Het joeg me de stuipen op het lijf. Ik moest steeds even pauzeren en alleen zijn om te kalmeren.

Mensen willen gewoon aardige dingen over zichzelf horen. Dat is alles. Zeg wat ze willen horen. Je raadt een paar keer en gaat gewoon door als je ernaast zit. Ik heb een paar keer zó misgekleund dat ik door de grond ging. Ik draaide een keer een kaart om waarop een koningin stond met een kat aan haar voeten. Dus ik dacht, wat kan mij het schelen en zei: "Heb je een kat?" De vrouw zei van niet. "Heeft een vriend of iemand die je kent soms een kat?" "Nee." Hoe groot is de kans daar nou op? "Oké..." zei ik, "onthoud dat," en ik ging verder. Aan het eind van de sessie blufte ik "Als die kat in twee weken opduikt zul je aan me denken, oké?"

Ik ga meer geld aan Penn & Teller vragen want ik heb echte gaven.

Met helderziende groet,
Spurina

De opname

Deze dag is ten einde. We zijn klaar met opnemen voor vandaag en ik ben door het dolle heen, maar dit moet ik even opschrijven. Wat ik vandaag deed is het moeilijkste wat ik ooit heb gedaan. Ik hoop dat het goed was wat ik deed, maar ik weet het even niet meer. Ik moet huilen terwijl ik dit zit te typen, dus ik kan er nu niet goed over oordelen.

Vandaag hebben we een set ingericht in de vorm van een boeksigneer-sessie met nepaffiches, een regisseur en een heleboel technisch personeel. Ik werd gepresenteerd als een medium. Op de omslag van het eerste 'boek' stond mijn naam, en dat ik tarotkaartlezeres was. Ik ging een beetje apart gekleed, maar bij lange na niet zo vreemd als op de avond in Ceasar's Magical Empire. Nu was ik een echt iemand. Mijn naam stond op het bord. Voor de bezoekers las ik de kaarten en handen, of betastte een voorwerp en 'sprak met de doden'. Ik zat een paar keer goed, ik werkte het standaard scenario af dat we hadden voorbereid, en dan vroeg ik hen voor de camera hoe ik het er vanaf had gebracht. Ik vroeg hoe juist mijn uitspraken waren, en in hoeverre het alleen op hen kon slaan. Ze reageerden allemaal positief, en dan zei ik dat de camera's uit moesten.

"Ik ben geen medium"

Dan pakte ik hun hand en legde uit wat er precies was gebeurd. Ik keek hen recht aan en vertelde alles. Ik zei: "Wat je nu hebt meegemaakt heet cold reading. Ik ben absoluut geen medium. De technieken die ik heb toegepast worden door ieder zogenaamd medium gebruikt. Het gaat om een psychologisch beeld waaraan we allemaal voldoen. Je bent niet de enige. Ik heb precies dezelfde dingen gezegd bij anderen, en ze reageerden allemaal even positief." In sommige gevallen had de crew mij informatie doorgespeeld, en dat bekende ik dan ook.

Wat je niet van tevoren verwacht als je met iemand zo'n sessie doet, is dat ze je volledig vertrouwen. Ze stellen zich helemaal open, en je zegt allemaal aardige dingen. Soms vertrouwen ze je hun meest persoonlijke verwachtingen en dromen toe. Dat is vandaag meerdere keren gebeurd. Dan moest ik hen de waarheid vertellen, en bekennen dat ik had gelogen. Dat was het moeilijkste wat ik ooit heb gedaan.

Ik was heel goed in mijn 'Van Praagh-imitatie' (opmerking vertaler: James Van Praagh is een Amerikaans medium). Ik overtuigde een man ervan dat ik contact had met zijn overleden moeder waarvoor hij had gezorgd. Een vrouw barstte in huilen uit, en dat kunnen we niet voor de uitzending gebruiken - echte tranen passen niet in een komisch programma. Bij de tweede man lukte het me om het positief te houden en dat pakte goed uit. In twee gevallen ging ik een stukje met hen wandelen en had een lang gesprek. In beide gevallen moest ik huilen. Ik zei: "Ik ga je nu iets vertellen wat je heel vervelend zult vinden om te horen, en ik vind het erg moeilijk om het je te zeggen. Wat zojuist is gebeurd was helemaal niet paranormaal. Ik ben geen medium, en we hadden geen contact met je overleden familielid. Wat ik deed, wordt cold reading genoemd. Alles wat ik tegen je zei, zijn zaken die ons allemaal bezig houden wanneer we een dierbaar iemand hebben verloren. Mijn oma is vorig jaar overleden. Toen ik zag hoe sommige figuren misbruik maken van rouwende mensen besloot ik om hier tegen te strijden. Dit is mijn manier om dat te doen."

Ik krijg een 'M' door

Tegen de man die zijn moeder had verloren zei ik: "Ik vind het een belediging van je herinneringen wanneer iemand beweert dat je hen nodig hebt om met je moeder te kunnen praten. Ik was er altijd van overtuigd dat, als er zoiets bestond als een leven na de dood, mijn oma alles zou doen om met mij in contact te komen en met mij te praten. Ze zou niet iemand nodig hebben die geen fatsoenlijk gesprek tot stand zou kunnen brengen en niets beters zou weten te zeggen dan 'Ik krijg een M door'. Je hebt je moeder altijd bij je in de beelden en herinneringen die je dierbaar zijn. Ik vertel je dit omdat je me een geschikte kerel lijkt. Je houdt van plezier en staat positief in het leven, en dat weet ik alleen al door het gesprek dat wij hadden. Dat is wat je moeder heeft nagelaten voor iedereen om te kunnen zien en van te kunnen genieten. Jij bent een deel van haar, en jullie relatie is een geweldige nalatenschap. Ik hoef niet helderziend te zijn om dat allemaal te weten. Ik ben maar een gewoon mens die je eerlijk vertelt wat ze ziet." We hebben nog wel meer gepraat, maar dit was wel het belangrijkste. We lieten een paar tranen en we gaven elkaar een knuffel. Ik bedankte hem voor zijn medewerking en voor zijn hulp in mijn strijd.

Dit was zo bijzonder: al mijn gesprekken waren zwaar, soms wat minder, maar andere verliepen zoals hierboven. Toen ik hier vandaag aan begon had ik geen idee hoe mensen hierop zouden reageren. De man van het gesprek hierboven vertelde me dat dit het beste was wat hem die dag was overkomen. Hij gaf me een knuffel en vertelde dat ik zo bijzonder was omdat ik hem de waarheid vertelde. Hij stelde zijn partner aan mij voor en ging weg terwijl hij iedereen vertelde wat een bijzondere vrouw ik was, en dat ik hem zo gelukkig had gemaakt. Een oma ging haar familie halen om hen aan mij voor te stellen, en ze lachte toen ik uitlegde hoe ik de naam van haar man had geraden. De meeste mensen waren heel gelukkig en de rest was verder in orde, hooguit een beetje verbaasd.

Weg met alle poppenkast

Ik denk dat ik eindelijk weet wat ik moet antwoorden wanneer men zegt dat scepsis alle plezier uit het leven wegneemt, dat je zonder God geen normen en waarden kunt hebben, en dat zonder hem alles een harteloze wereld is. De mensen waar ik mee gepraat heb, wilden graag hun hart luchten. Ze hadden alleen maar behoefte aan iemand die naar hun zorgen wilde luisteren of met wie ze hun verwachtingen en dromen konden delen. Ze wilden hun grappige anekdotes vertellen over een dierbare die ze hadden verloren, of ze wilden gewoon aan hem of haar terugdenken. Zodra ik alle poppenkast achterwege liet, deed dat niets af aan wat we met elkaar hadden gedeeld. Alle vreugde kun je halen uit het omgaan met andere mensen. Ik wilde zeker weten dat ik iedereen iets van mijzelf schonk. Het voelde alsof ik schijn had vervangen door iets echts. Echte gesprekken, echte betrokkenheid, echt contact.

Ik denk dat het heeft gewerkt. Zoals ik al eerder zei, ik weet het niet zeker. Op dit moment kan ik niet helemaal helder denken. Misschien is er iemand naar huis gegaan die zich belazerd en gebruikt voelde, misschien ook wel niet. Ik weet niet of ik ze van gedachten heb laten veranderen, maar ik denk dat ik ze op z'n minst heb laten nadenken en hun de ogen heb geopend. Als ze me maar aardig vonden, dan hoop ik dat ze zich dat zullen herinneren, en dat ze nog weten waarom ik het zo belangrijk vond om de waarheid te laten zien. Misschien zet het ze aan het denken, en zullen ze van mening veranderen of in ieder geval wat kritischer worden. Wie weet?

Dus het zit erop. Ik ga naar beneden, ga een film kijken met wat vrienden en ga m'n vent een knuffel geven. You gotta love livin', baby.



Tekst: Kari Coleman. Originele tekst gepubliceerd in Swift, newsletter of the James Randi Educational Foundation, vol. 2 no. 3 & 4, 1998. Vertaling: Jacco Burger, 2008. Vertaald en gepubliceerd met toestemming van Kari Coleman en de James Randi Educational Foundation. Met dank aan Caren Peters voor de vele correcties.