22 augustus 2010

Over een wolkammer en een weblogger

In 1774 zou een samenstand van planeten plaatsvinden aan de hemel. Een conjunctie noemen ze dat. Dominee Eelco Alta uit Friesland voorspelde dat de aarde hierdoor uit haar baan zou worden getrokken en recht op de zon zou afvliegen. Volgens hem was het einde der tijden aangebroken.

Eise Eisinga, een wolkammer uit Franeker, was in zijn vrije tijd wiskundige en astronoom. Hij geloofde niets van die onheilsvoorspellingen en wilde het volk duidelijk maken dat ze zich niet ongerust hoefden te maken. Dat was lastig, want in de 18e eeuw had de gemiddelde burger weinig benul van zaken als sterrenkunde. Eisinga besefte waarschijnlijk heel goed dat het zijn woord zou zijn tegen die van die dominee, en dat zou in het Friesland van eind 18e eeuw een ongelijke strijd zijn. Hij moest wel met iets heel overtuigends komen.

Eisinga besloot om een model van het zonnestelsel na te bouwen - in zijn eigen huiskamer. Het was een gigantische klus en bijzonder moeilijk. Het duurde langer dan hij had verwacht, maar hij kreeg het voor elkaar. Hiermee kon hij laten zien wat er gebeurde bij een samenstand van planeten. En tot op de dag van vandaag kun je zijn huis in Franeker bezoeken en zijn planetarium bewonderen.

In 2000 was het weer zover. Op 5 mei zou weer een samenstand van een aantal planeten plaatsvinden. En weer lieten diverse onheilspredikers van zich horen. Er zouden aardbevingen en vloedgolven plaats vinden, de aardas zou van stand veranderen, we zouden de 4e dimensie betreden, enzovoort. Sommigen probeerden er een slaatje uit te slaan met boeken en zelfs met de verkoop van overlevingspaketten...

De Aarde heeft de conjunctie van 2000 overleeft, zoals je hebt gemerkt. Sterker nog, samenstanden van meerdere planeten blijken regelmatig voor te komen - en niemand merkt er wat van. Maar de gemiddelde leek weet dat niet, en daar maken onheilsprofeten misbruik van. Onheilsprofeten profiteren van onwetendheid.

Het einde van de wereld is talloze keren voorspeld. En als je het moet geloven zal in de komende tien jaar de wereld nog vaak vergaan... Onheilsprofeten zijn dus van alle tijden. Maar er zijn ook moderne Eisinga's.

Een voorbeeld daarvan is Phil Plait, Amerikaans sterrenkundige, blogger en schrijver. Hij beheert de website Badastronomy.com waarop hij misverstanden en onzin rondom sterrenkunde en andere zaken aan de kaak stelt. Naar aanleiding van de onheilsvoorspellingen rondom de conjunctie van mei 2000 heeft hij destijds een webpagina samengesteld waarmee hij aantoonde dat een dergelijke gebeurtenis geen enkel gevaar inhoudt. De geschiedenis herhaalde zichzelf...

Phil Plait heeft ook enkele boeken geschreven (Bad Astronomy en Death from the Skies), en is regelmatig in documentaires op Discovery Channel te zien. Voor Discovery Channel heeft hij de serie Bad Universe gemaakt, die in najaar 2010 uitgezonden gaat worden. Op Youtube kun je een voorproefje zien:

Het bestrijden van pseudo- en antiwetenschap is een serieuze bezigheid, maar gelukkig laat Phil zich vaak ook van zijn positieve en vrolijke kant zien. Hij houdt zijn lezers op de hoogte van nieuwe ontdekkingen in de sterrenkunde en van alles waar hij in is geïnteresseerd, en doet dat met veel humor, passie en een gezonde dosis zelfspot. In dit filmpje over de landing van de Phoenix Mars Lander is hij zo enthousiast, dat hij zelfs even volschiet:



Ten slotte, wat Phil Plait ons wil zeggen is prachtig samengevat in deze dia die hij liet zien bij een presentatie:



Hij heeft helemaal gelijk!

Geen opmerkingen: